Infopagina

Ergens rond de eerste eeuw V.Chr. werd de medische tekst "huang di nei jing" samengesteld, wat de grondlegging zou worden van wat men nu Traditionele Chinese Geneeskunde noemt (afgekort TCG, of TCM in het Engels). Het beschrijft een dialoog tussen de mysterieuze Gele Keizer en zijn dokter, waarin het theoretische kader van TCG wordt uitgelegd, hoe je diagnoses kunt maken en de werking van acupunctuurpunten.

Sinds die tijd heeft TCG zich uitgebreid tot een samenhangend systeem van verschillende disciplines, technieken en praktijken, waaronder men vijf hoofdtakken onderscheid. Deze vijf hoofddisciplines zijn acupunctuur, kruidenleer, voedingsleer, tui na en qi gong. Wat deze disciplines met elkaar gemeenschappelijk hebben is dat ze allemaal op dezelfde basisfilosofie rusten, namelijk de school van Yin & Yang en de vijf elementenleer. Ook werken ze allemaal op het meridiaanstelsel en de qi die door ons lichaam stroomt.

In Traditionele Chinese Geneeskunde wordt het lichaam gezien als een weerspiegeling van het grotere universum, waar dezelfde krachten en energiën in terug te vinden zijn. Gezond zijn betekent dan dat deze energiën in balans staan met elkaar, niet alleen binnen ons lichaam, maar ook in connectie met onze omgeving. 

Tui na (spreek uit als "twee-na") kan vertaald worden als duwen (tui) en trekken (na) en wordt wel eens beschreven als Chinese massageleer. Het bestaat uit een grote verzameling aan manuele technieken die de therapeut uitvoert om de balans van energie en stroom van qi en bloed in het lichaam te bevorderen. Hieronder vallen niet alleen verschillende massagetechnieken, die vooral inwerken op spier- en peesbanen, maar ook mobilisaties, tracties en manipulaties om de gewrichten te behandelen. Daarnaast zijn er nog een aantal andere technieken die aan een behandeling kunnen worden toegevoegd, zoals cupping, moxa en gua sha.

Zoals zojuist vermeld werd is het doel van tui na om de energie in het lichaam te balanseren en voor een vlotte doorstroming van qi en bloed te zorgen. Binnen het kader van TCG kan dit invloed hebben op verschillende delen van ons mens-zijn. Natuurlijk zal het inwerken op ons bewegingsstelsel, maar ook de interne organen, emoties en de geest kunnen zo behandeld worden.

Qi gong zou vrij vertaald kunnen worden als "energetisch werk" of "kunde van de adem". Meer dan een vorm van therapie is het een manier voor een individu om in connectie te staan met zichzelf en zijn of haar omgeving. In qi gong doet met verschillende bewegingsoefeningen, die gekoppeld worden aan de ademhaling en het voorstellingsvermogen om energie aan te voelen en op te bouwen in het lichaam. 

Binnen een therapeutische sessie zijn er twee mogelijkheden van hoe qi gong gebruikt kan worden. Ofwel doen de therapeut en de patiënt samen qi gong oefeningen, zodat de patiënt zelf leert om de energie in zijn of haar lichaam aan te voelen. Deze oefeningen kunnen dan thuis zelf gedaan worden om het zelfbewustzijn en controle over de eigen gezondheid te vergroten. 

De andere mogelijkheid is dat de therapeut qi gong gebruikt tijdens de behandeling. Dit gaat dan vaak hand in hand met tui na, zodat de therapeut niet enkel verschillende fysieke handelingen uitoefent, maar ondertussen ook aanvoeling heeft met de energie in het lichaam van de patiënt. Zo kan er per sessie gekozen worden voor een eerder fysieke behandeling met stevige massagetechnieken, of een lichte energtische behandeling die eerder meditatief aanvoelt, afhankelijk van waar de patiënt nood aan heeft.

Cupping is tegenwoordig populairder aan het worden bij sporters, maar kan ook een positief effect hebben op uw gezondheid als u niet een topatleet bent. Het is een techniek die vanuit China is gekomen en zijn plaats heeft binnen het kader van TCG, maar daarbuiten nu ook wordt toegevoegd aan andere vormen van therapie en preventie. 

Cupping werkt door een "cup" of "beker" ergens op de huid te zetten, waarin een lagere luchtdruk gemaakt wordt. Door die lagere druk worden de huid, spieren, pezen en ook een kleine hoeveelheid bloed in de cup gezogen. Dit geeft een soort omgekeerd effect van wat een massage doet, waarbij er juist druk wordt gegeven op het lichaam. Het kan helpen om spieren te ontspannen en de stroom van qi en bloed te bevorderen.

Er zijn meerdere manieren waarop de lagere druk gemaakt kan worden. Op traditionele wijze wordt het gedaan door snel een vuur te maken in de cup en deze dan op de huid te zetten, ook wel "fire cupping" genoemd. Door het vuur wordt de lucht in de cup warm, waardoor het uitzet. Wanneer de lucht kort daarna afkoelt daalt de luchtdruk en wordt de huid omhoog gezogen. Bij een nieuwe moderne manier wordt de lagere druk gecreëerd door ofwel een soort omgekeerde fietspomp, of een indrukbare cup.

Belangrijk, zoals bij elke vorm van therapie, is dat de cupping niet teveel pijn mag doen en te hard zuigt. Er zou een lichte pijn aanwezig mogen zijn, gepaard met een ontspannend gevoel. Nadat de behandeling voorbij is, kan het zijn dat de huid wat verkleurt als een blauwe plek waar een cup heeft gestaan.

Moxa, of moxibustion, is in het Westen een minder bekende techniek die op zichzelf  of aanvullend aan andere praktijken therapeutisch gebruikt wordt. Het werd voornamelijk gebruikt in China, Korea, Japan, Vietnam en Mongolië en bestaat als praktijkvorm al meer dan 2500, langer dan wat men als Traditionele Chinese Geneeskunde beschouwt. Het woord moxa komt van de Japanse benaming van deze vorm van therapie, namelijk  "mogusa".

Bij het gebruik van moxa wordt er een gedroogd, vermalen kruid verbrand, zodat de hitte daarvan in verschillende zones en acupunctuurpunten komt. Het kruid dat gebruikt wordt is Bijvoet, of Mugwort in het Engels. Het is een interessante plant, omdat het niet alleen in het Oosten zijn plaats heeft gevonden, maar in meerdere culturen over heel de wereld gebruikt werd voor verschillende doeleinden.

Het verbranden van moxa kan op verschillende manieren gedaan worden. Traditioneel werd er een soort sigaar gerold van het gedroogde kruid, waarvan de brandende tip dicht bij het lichaam gehouden wordt, of werd het in kleine of grotere hopen op het lichaam gezet. Nieuwere technieken zijn om de brandende moxa in een doos op het lichaam te zetten, ook wel een moxabox genoemd, of kleine staafjes die met plakkertjes op het lichaam geplaatst worden.

Het doel van moxa is om warmte op verschillende plekken in het lichaam te krijgen. Dit kan op een zone zijn om doorbloeding en relaxatie van de spieren locaal te stimuleren, of op een acupunctuurpunt, waarbij de hitte helpt om een functie ergens anders in het lichaam te versterken. Als de therapie goed wordt uitgevoerd, zou het effect aangenaam moeten zijn. Brandwonden of een sterk gevoel van branderigheid achteraf zouden niet aanwezig mogen zijn.

De term gua sha wordt ook wel "scraping therapy" genoemd en zou vrij letterlijk vertaal kunnen worden als het wegschrapen van ziekte. Het is een techniek waarbij een voorwerp wordt gebruikt om over de huid van de patiënt te schrapen. De huid wordt eerst ingesmeerd met een speciale olie en dan gaat d thrapeut met het voorwerp in een bepaalde richting herhaaldelijk de olie wegschrapen. Het voorwerp zelf kan van heel veel verschillende vormen aannemen en van verschillende materialen gemaakt zijn, zoals steen, kristal of metaal.

Gua sha vind zijn origine in het oude China. Er is zelfs bewijs gevonden dat het al gebruikt werd tijden het paleolithische tijdperk meer dan 10000 jaar geleden om de gezondheid te bevorderen en pijn tegen te gaan. In onze moderne tijd wordt het voornamelijk gebruikt in Oost en Zuid-Oost Asië, maar is ook populairder aan het worden als schoonheidsbehandeling waar een roller lichtjes op het gezicht wordt gebruikt voor lymfedrainage.

Wanneer gua sha therapeutisch gebruikt wordt kan het van een lichte tot toch wel stevige druk gaan, afhankelijk van de diepte waarop er gewerkt moet worden. Uiteraard is het belangrijk dat dat goed in samenspraak met de patiënt is, zowel vooraf aan, maar ook tijdens de behandeling. Het doel van gua sha is om stagnatie van qi en bloed op te heffen en ervoor te zorgen dat ziektes die in het lichaam vast zitten verwerkt kunnen worden door het lichaam en naar buiten kunnen komen. Het is normaal om achteraf aan de behandeling een verkleuring van de huid te hebben. Het zou echter geen langdurige pijn mogen veroorzaken.

Vrijwel iedereen herkent tegenwoordig het symbool van yin & yang. Zelfs zonder woorden lijkt het zijn betekenis te verwoorden. Yin & yang zijn echter niet altijd vertegenwoordigd geweest door dit wereldberoemde symbool. Het symbool zelf staat in de Chinese geschiedenis bekend als een "tai ji tu", wat vertaald kan worden als een kaart van de uiterst extremen. Doorheen de geschiedenis zijn er meerdere van deze kaarten ontworpen om het concept van yin & yang weer te geven. Het symbool dat we nu kennen werd bedacht door filosoof Lai Zhide in de 16de eeuw en is waarschijnlijk zo bekend gewoorden voor zijn elegante weergave, die de eigenschappen van yin & yang zichtbaar maakt.

De filosofie van yin & yang gaat ver terug tot in en zelfs voorbij de 3de eeuw V.Chr. Dit was een chaotische periode in China met veel oorlogen, zowel op politiek als filosofisch vlak. Deze periodes worden ook wel de "Warring States Era" en "Era of hundred schools of thought" genoemd. De filosoof Zou Yan was de belangrijkste vertegenwoordiger van de School van Yin & Yang, en een van zijn grootste bijdragen aan deze filosofie was om het te connecteren met de 5 natuurlijke elementen. Twee eeuwen later zou dit sterk de Huang Di Nei Jing beïnvloeden en dus als grondlegging dienen voor TCG.

De traditionele karakters van yin (陰) en yang (陽) stellen de beschaduwde en zonnige kant van een heuvel voor. De beschaduwde, donkere, koudere kant is yin en de zonnige, heldere, warme kant is yang. Samen zijn yin & yang een geheel en kunnen niet zonder elkaar. Het is echter wanneer je het perspectief verandert, dat je misschien maar één kant van de heuvel ziet en het verschil tussen yin en yang zich manifesteert. Zo gaan yin en yang continu in elkaar over.

Er worden 4 eigenschappen en de relatie tussen yin en yang beschreven. De eerste is dat yin en yang elkaars uiterst tegenovergestelden zijn. Het tweede vloeit hieruit voort, namelijk dat yin en yang afhankelijk zijn van elkaar: geen licht zonder donker, geen hoog zonder laag. Dit wordt in het symbool weergegeven door het uiterst contrast van wit en zwart. Voor het derde en vierde aspect zien we dat yin en yang in een dynamische balans staan met elkaar. Het derde ascpect is dan dat yin en yang elkaar consumeren om balans te behouden. In het symbool komt dit overeen met het spiralerend in elkaar overnmen van beide helften. Het vierde is dat yin en yang in elkaar transformeren, wat elegant wordt weergegeven door de twee druppels van yang in yin en yin in yang.

In TCG leren we dat de filosofie van yin & yang aan de basis ligt van de verschillende processen in het lichaam en dat gezond zijn overeenkomt met een natuurlijke balans tussen yin en yang. Iedereen heeft net een andere balans en dus zal geen enkele behandeling hetzelfde zijn, maar onderliggend heeft iedereen nood aan hetzelfde.

Wat men de 5 elementen noemt, of in het Chinees de "wu xing (五行)", is eigenlijk een beetje een verkeerde vertaling. In het Westers denken zijn elementen of basisbouwstenen al deel van het filosofisch collectief sinds de Griekse Oudheid, waardoor we snel zo een vertaling aanvaarden. Wat men met wu xing eerder bedoelt zijn de 5 "bewegers" of de 5 "fasen". Dit geeft een duidelijker beeld van wat er bedoeld wordt als er over de wu xing gesproken wordt, niet 5 fundamentele bouwstenen, maar 5 fundamentele vormen van energie die in elkaar over gaan en elkaar beïnvloeden.

De 5 elementen zijn vuur, water, aarde, hout en metaal. In de geschiedenis van China zijn de eerste vermeldingen van de wu xing tussen de 5de en 3de eeuw V.Chr. terug te vinden, een periode die de "Warring States Era" wordt genoemd. De filosoof Zou Yan verbond dan de 5 elementen aan het oudere concept van yin en yang. Hij zag in dat wanneer yin en yang in elkaar overgaan, de 5 fases van nature ontstaan.

Water wordt gezien als het meest yinne element, het meest koude, rustige. Daartegenover staat vuur, wat het meest yange element is, of het meest warme, actieve. Wanneer yin overgaat in yang, wanneer het donkere overgaat is het lichtere, is er een gevoel van uitzetten en groei. Dit komt overeen met het hout element. Dan wanneer yang overgaat in yin, ofwel wanneer het actievere overgaat in het rustigere, is er een gevoel van inkrimpen en verharding. Dit komt overeen met het metaal element. Ten laatste is er het aarde element, dat neutraal in het midden staat en alle energiën ondersteund. Het aarde element wordt vaker ook tussen vuur en metaal gezet om de dynamiek tussen de wu xing weer te geven: vuur voedt aarde, aarde voedt metaal, metaal voedt water, water voedt hout en hout voedt vuur.

In TCG worden de 5 elementen of de 5 bewegers gelinkt aan verschillende functies in het lichaam en er zijn een aantal organen die hierin een hoofdrol spelen. Zo komt het hart en dunne darm overeen met vuur, milt en maag met aarde, longen en dikke darm met metaal, nieren en blaas met water, en lever en galblaas met hout. Het is belangrijk om dit niet te letterlijk te nemen, maar eerder te kijken naar belangrijke basisfuncties van de organen en hoe deze elkaar beïnvloeden. Op deze manier worden onze innerlijke wereld en de buitenwereld op elkaar weerspiegeld en worden ziektepatronen ontdekt die zowel van innerlijke aard zijn, of van invloed van buitenaf.

Picture needed

Het woord "qi (氣)" is voor velen een mysterieus concept. Niet alleen is het een vreemd woord uit een andere cultuur, maar daarnaast is zijn betekenis niet eenduidig. De eerste keer dat het woord gebruikt werd in een filosofische context was rond de 5de eeuw V.Chr. net voor de "Warring States Era". In die periode ontstond er een grote filosofische bloei van verschillende denkscholen, waarin het woord qi een centrale rol kreeg.

Qi wordt meestal vertaald als vitale energie, levensenergie of gewoonweg energie. Qi is overal en in alles te vinden en kan verschillende vormen aannemen. Van iemand met veel energie en kracht kan bijvoorbeeld gezegd worden dat hij/zij veel qi heeft, maar ook een wolk of een boom hebben en worden bewogen door qi. Het is de qi in de wereld die ervoor zorgt dat alles beweegt, het is de wisselwerking tussen yin & yang en de kracht van de 5 elementen.

Het traditionele Chinese karakter voor qi (氣) bestaat uit twee delen. Het bovenste deel (气) kan vertaald worden als lucht en het onderste deel (米) als rijst. Het idee hierachter is dat er stoom van net gekookte rijst in de lucht naar boven gaat. De rijst en het water waarin het is gekookt is hier het yinne deel en de lucht en de warmte is het yange deel. Door yin en yang bij elkaar te brengen ontstaat er en nieuwe beweging.

In TCG wordt qi gebruikt om verschillende functies en processen aan te duiden. Zo stromen er bijvoorbeeld drie soorten qi (wei qi, ying qi en yuan qi) door de meridiaanlijnen en acupunctuurpunten. Veel organen hebben hun eigen qi, die dan ook nog gesplitst kunnen worden in een yinne en een yange soort. Daarnaast is qi ook geconnecteerd aan onze emoties en onze geest. Deze verschillende vormen van qi beïnvloeden, voeden of blokkeren elkaar. Een TCG therapeut kan iemand helpen door de balans van al deze qi vormen te verbeteren door sommige te versterken en andere te verminderen.